“ĐBSCL là vùng sản xuất nông nghiệp trọng điểm của Việt Nam, cung cấp 90% sản lượng gạo xuất khẩu quốc gia, 70% sản lượng trái cây, thủy sản. Tuy nhiên, biến đổi khí hậu (BĐKH) đang làm suy thoái tài nguyên và sức sản xuất của vùng, tác động mạnh lên ngành nông nghiệp”. Đó là cảnh báo của TS. Nguyễn Hồng Tín từ Viện Nghiên cứu Phát triển ĐBSCL (MDI) tại Hội thảo Đánh giá tác động của BĐKH lên chuỗi giá trị ngành hàng lúa gạo và cây ăn trái tại ĐBSCL do VCCI Cần Thơ và Oxfam đồng tổ chức tại Cần Thơ vào cuối tháng 3/2016.
Theo TS. Nguyễn Hồng Tín, những biểu hiện tiêu cực của BĐKH như nhiệt độ tăng cao, mưa trái mùa, lũ và đặc biệt hạn mặn là yếu tố chính tác động xấu lên ngành nông nghiệp ĐBSCL thời gian qua. Theo số liệu của Viện MDI được TS. Tín trích dẫn, trong các năm 2004, 2010 và 2016, xâm nhập mặn đã ăn sâu vào đất liền tại 8 tỉnh ven biển ĐBSCL (gồm Long An, Tiền Giang, Bến Tre, Trà Vinh, Sóc Trăng, Bạc Liêu, Cà Mau, Kiên Giang). Tính riêng giai đoạn từ tháng 01 – 3/2016, xâm nhập mặn gây thiệt hại gần 166 nghìn hecta lúa tại ĐBSCL. Ngoài ra, theo thông tin do Viện MDI cung cấp, địa phương không giáp biển như Vĩnh Long đã xuất hiện tình trạng xâm nhập mặn tại Rạch Chanh (huyện Bình Minh).
Đồng quan điểm với TS. Nguyễn Hồng Tín, ông Võ Hữu Thoại, Viện Cây ăn quả Miền Nam cho rằng: “Đất bị nhiễm mặn gây trở ngại cho sinh trưởng và phát triển cây trồng, phá hủy cấu trúc đất, ảnh hưởng lớn đến sản xuất và đời sống của bà con”.
Qua kết quả nghiên cứu của Viện Cây ăn quả Miền Nam cho thấy, những năm gần đây, nước mặn theo sông xâm nhập sâu vào đất liền ngày một trầm trọng, nhất là những tháng mùa khô (kéo dài từ 1 – 4 tháng/năm). Rãnh mặn và độ mặn xâm nhập vào các sông chính gây ảnh hưởng đến vùng sản xuất nông nghiệp ở nhiều địa phương ĐBSCL hiện đang ở mức rất cao như Bến Tre: vào sâu 60 km, độ mặn 2,4%0; Tiền Giang: vào sâu 55 km, độ mặn gần 3%0. Ngay cả Sóc Trăng vốn có hệ thống sông ngòi chằng chịt, đất đai phì nhiêu do được phù sa bồi đắp hàng năm, nay cũng đang gặp trở ngại khi canh tác tại các vùng nông nghiệp chính của tỉnh.
Trước ý kiến cho rằng nước mặn vào sẽ thúc đẩy ngành nuôi tôm nước lợ, GS-TS. Bùi Chí Bửu, Viện Khoa học Kỹ thuật Nông nghiệp Miền Nam nhận xét: “Mấy năm gần đây, nuôi tôm ở ĐBSCL cho thấy không phải là điều dễ dàng. Ngành sản xuất tôm đang đối mặt với quá nhiều thách thức bao gồm dịch bệnh và khai thác nước ngọt qua các giếng bơm nước ngầm. Nhiều nông dân đã thất bại và bị phá sản. Tỷ lệ này không hề nhỏ với nông dân ít vốn tại Cà Mau, Bạc Liêu, Sóc Trăng…”.
Về giải pháp trước mắt phòng chống hạn mặn cho cây trồng ĐBSCL, nhiều chuyên gia cho rằng cần củng cố hệ thống đê bao, dự trữ nước ngọt, không nên xử lý cây ra hoa trong giai đoạn này cũng như ủ ẩm gốc cây bằng rơm, rạ đồng thời tăng cường bón phân hữu cơ kết hợp kali giúp cây trồng hạn chế ngộ độc Na+ …
Để ứng phó lâu dài với hạn mặn và BĐKH, Viện cây ăn quả Miền Nam đề xuất một số giải pháp bao gồm: tiếp tục đầu tư đồng bộ hệ thống đê bao – tưới tiêu; đầu tư cho công tác chọn lọc, lai tạo giống có khả năng chống chịu tốt. Song song đó, các cơ quan hữu quan cần tăng cường năng lực dự báo những biến động thời tiết, khí hậu, thủy văn giúp ngành nông nghiệp chủ động trước những diễn biến bất lợi của BĐKH.
Một thông tin tốt được Viện Khoa học Kỹ thuật Nông nghiệp Miền Nam công bố: “Thậm chí trong thời điểm nước mặn xâm nhập, bà con nông dân ĐBSCL vẫn có thể lấy được nước ngọt khi thủy triều thấp tại một số nơi nhất định”. Đơn vị này cũng khuyến nghị ngành nông nghiệp các địa phương tận dụng hệ thống kênh mương hiện có để tạo các bể dự trữ nước ngọt ở mỗi tỉnh, giữ cho mực nước ngọt cung cấp trong đồng ruộng không xuống thấp hơn tầng sinh phèn, tránh cho cây trồng và lúa bị bị thiệt hại trong mùa khô kiệt.
Thực hiện: Lạc Long
